Беларуская Аўтакефальная Праваслаўная Царква пасьля Ўсебеларускага Царкоўнага Сабору

Зімой 1941-1942 г. бальшавікі перамаглі нямецкі наступ на Маскву і адкінулі нямецкія войскі да ўсходніх межаў Беларусі. Пазьней бальшавікі абаранілі Ленінград і стрымалі нямецкі наступ на паўночным фронце. У 1942-1943 г. бальшавікі разграмілі значныя нямецкія сілы пад Сталінградам і распачалі сталае адкочваньне нямецкіх арміяў на захад. У нямецкіх бліскіх тылох бальшавікі распачалі дывэрсыйную акцыю. Вясной 1942 г. Савецкая Расея пачала перакідаць на Беларусь самалётамі свае дывэрсыйныя аддзелы. Скарыстаўшы ненавісную народу нямецкую колёніяльную палітыку, нацыянальны ўціск і эксплёатацыю краю, вынішчаньне голадам, цяжкімі перагонамі пехатой і масавае дастрэліваньне палонных савецкіх жаўнераў, масавыя дэпартацыі беларускага жыхарства на прымусовыя працы ў Нямеччыну і вымардоўваньне паасобных групаў жыхарства Беларусі, – Савецкая Расея разгарнула шырокую дывэрсыйную вайскова-палітычную акцыю на Беларусі. Гастрыня гэтай савецкай дывэрсыі была скіраваная супроць немцаў і супроць беларускага нацыянальнага актыву. Савецкія банды выстрэлівалі беларускіх настаўнікаў, працаўнікоў самапомачы, адміністрацыі, нацыянальна-палітычных дзеячоў, пісьменьнікаў, сьвятароў, сваякоў асоб, якія працавалі на якой небудзь беларускай грамадзкай ніве.

Пасьля аўтакефальнага Сабору Беларускай Праваслаўнай Царквы савецкія банды распачалі вынішчаць удзельнікаў сабору. На 2-гі дзень пасьля павароту на прыход з сабору быў замардаваны імі сьв. Анатоль Сярпоў, з Пастаўскага благачыньня.

Хутка пасьля прыезду з сабору савецкая банда прышла ў хату да сьв. Аляксандра Апанасэвіча, але не засьпела яго дома. Тады атаман зажадаў ад матушкі, каб яна перадала сьвятару, каб ён напісаў, чаго ён езьдзіў у Менск і, каб чакаў на іх ува ўстаноўлены тэрмін. Сьв. Апанасэвіч напісаў, што езьдзіў па царкоўных справах; аднак, сам не прабываў дома, а хаваўся. У вызначаную ноч дом сьв. Апанасэвіча быў акружаны ўзброенай бандай. Прачытаўшы напісанае сьвятаром атаман сказаў, што гэта няпраўда, бо сьв. Апанасэвіч езьдзіў у Менск арганізаваць беларускае войска. Партызаны ўзялі царкоўную пячатку і наставілі яе на чыстых аркушах паперы. Прачакаўшы цэлую ноч і не дачакаўшыся сьвятара, банда адыйшла.

А праз некалькі дзён у ваколіцах знаходзілі забітых беларусаў з прычэпленымі да іх аркушамі паперы з царкоўнай пячаткай прыходу сьв. Апанасэвіча. Так бальшавікі хацелі справакаваць нямецкія рэпрэсыі на беларускае духавенства. Запраўды, нямецкае СД апрошвала сьв. Апанасэвіча аб тым, як яго пячатка дасталася на паперу прычэпленую да памардаваных людзей.

Сьв. Вячаслаў Малашка, ранены савецкай бандай, быў спалены імі жыўцом на Усходняй Беларусі каля Бягомеля ў 1942 г.

Сьв. Мікалай Скабей быў забіты савецкай бандай на Палесьсі ў 1943 г.

Сьв. Аладка, камандыраваны з Глыбоччыны для духоўнай працы на Усходнюю Беларусь, быў замардаваны савецкімі бандытамі ў 1942 г.

Сьв. Антон Каліноўскі прапаведваў супроць бязбожнага бальшавізму і быў замардаваны бальшавіцкай бандай на прыходзе ў Валяўцы ў 1943 г.

Сьв. Мікалай Дзяруга расстраляны савецкай бандай ў 1943 г.

Прат. I. Кушнер згінуў ад бальшавіцкай міны ў 1943 г.

Характэрна, што савецкія банды вымардоўвалі сьвятароў беларусаў, але не вынішчалі сьвятароў расейцаў, якія знаходзіліся на прыходах.

Савецкія банды выпальвалі цэлыя вёскі з цэрквамі, дзеля розных прычынаў. Так, вёску Сваткі яны спалілі разам з царквой нібы таму, што там мела быць арганізаваная абаронная вёска. На другі дзень прышла сюды нямецкая карная экспэдыцыя, яка спаліла рэшту будынкаў, расстраляла царкоўнага старасту і іншых жыхароў.

Для ўвядзеньня ў блуд падпарадкаванага сабе народу і публічнай апініі іншых народаў, савецкія кіраўнікі распачалі выкарыстоў ваць рэлігію. Яны загадалі паставіць у Маскве патрыярха Сяргея і пачалі пашыраць весткі аб вялікіх зьменах у СССР, а ў рэлігійных дачьгаеньнях у прыватнасьці. Савецкія партызаны прыходзілі ў цэрквы на Беларусі і, стоячы ў шапках, адчытвалі падчас багаслужэньняў адозву Маскоўскага патрыярха Сяргея.

Польская дзейнасьць на Беларусі мацнела і разгортавалася ўшыркі з бегам часу. Змагаючыся з беларусамі за апанаваньне адміністрацыі і паліцыі на Беларусі, палякі выстрэлівалі беларускі нацыянальны актыў самі, як паліцэйскія, скрытабойчымі наладамі, або ўдаючы немцам беларусаў нібы камуністых, пасьля чаго немцы забівалі беларусаў. Пазьней, пры дапамозе немцаў, палякі распачалі арганізацыю нелегальных легіёнаў. Аднак, пакінуўшы на ўбоччы барацьбу з савецкімі бандамі, польскія легіёны галоўны высілак палажылі на вымардоўваньне беларускага кіраўніцтва. Аб рашучьш антыбеларускім напрамку дзейнасьці палякоў на Беларусі гаворуць наступныя дакуманты:

Пратакол № 5 з дня 3 траўня 1943 г., з нарады прадстаўнікоў польскай арганізацыі, шыфруючайся пад назовам партыі грэнадзёраў, гавора наступнае:

“1) Усе нямецкія ўстановы ў адпаведных паветах павінны быць перапоўнены толькі нашымі людзьмі, каб уся практычная ўлада была ў нашых руках. Такім чынам усе паліцэйскія і каманданты змогуць зрабіць дапамогу зброяй ды амуніцыяй нашым узброеным легіёнам, праводзіць разьведку і рабіць адпаведны ўплыў на немцаў і на ўсё акружэньне.

2) Кожны паляк павінен памятаць, што ... ніколі і ні за што беларус не захоча даць нам дапамогі, таму мы павінны імкнуцца выжыць беларусаў з усіх установаў... імкнуцца вышукаць усякія матар'ялы абвінавачваючыя беларусаў, перадаваць іх немцам, абвінавачваючы беларусаў за сувязь з па