Жерді тиімді пайдалану

Жерді тиімді пайдалану.

Елбасыағымдағыжылғы “Жа­ңаонжылдық – жаңаэконо­ми­калықөрлеу – Қазақстанныңжаңамүмкіндіктері” аттыҚа­зақ­станхалқынаЖолдауында, алдағыонжылдықтаелдамуынабағыт­талғанжаңаміндеттердіайқындапберді. Ондаелэкономикасыныңдамуыменоныңбәсекелестіккеқабілеттілігінарттырудағынегізгітабыскілті – ұлттықэкономи­каныәртараптандыруғабасаназарау­дарылды. Жолдаудаәртараптан­ды­рудыңбастыбірсегментіре­тін­деагроөнеркәсіптіккешендіда­мы­тудыңнегізгіүшбағытыатапкөр­сетілді, яғнионыңбіріншісі – 2014 жылғааталғансаладаөнім­ді­ліктікемдегендеекіесеарт­ты­ру, екіншісі – елдіңазық-түлікқау­іпсіздігінқамтамасызету, үшіншісі – экспорттықәлеуеттііскеасыру.

Аталмышміндеттердііскеасы­рудағыаграрлық-индустрия­лықәртараптандыруарқылыау­ылшаруашылықшикізатынқайтаөңдеудішұғыларттыру, жаңақұ­рал-жабдықтарменжаңатехно­ло­гиялардыенгізу, ауылшаруашы­лы­ғындазаманталабынасәйкес, са­палыөнімөндіругежаңакөз­қарастықалыптастыру, соныменқатарәлемдіктәжірибенікеңіненпайдалану – бүгіндеелімізөзді­гіненшешеалатыністер. Бұлрет­те, әрине, ауылшаруашылығынданегізгіөндірісқұралыболыпса­налатынжерресурстарынтиімдіпай­далану, аталғанміндеттердііскеасырудаасамаңыздырөлатқаратыныбелгілі. Ашық нарықтық экономика жағдайында және әлемдік азық-түлік рыногында орын алып отыр­ған үлкен бәсекелестікте ау­ыл шаруашылығы өндірісінде же­тіс­тіктерге жету үшін де жерді ти­ім­ді пайдалану басты шарт болып та­былады. Қазіргікездерес­пуб­ликамыздағыауылшаруашылығымақсатындапайдаланылатынжерлердіңжалпыкөлемі 91, 7 млн. га, оныңішіндеегістікжерлер – 22,5 млн. га. Бұлретте, егістікжерлердің 70 пайызыҚос­танай, Ақмола, СолтүстікҚа­зақ­станжәнеПавлодароблыс­та­рындашоғырланған. Соныменқа­тар, республикабойынша 2,1 млн. гасуармалыжербар, оныңішінде 1,4 млн. гектарыегістікжержәнеолнегізінен (80%) Ал­ма­ты, ОңтүстікҚазақстан, Жам­был, ҚызылордажәнеШығысҚ­а­зақ­станоблыстарындаорналасқан.Дегенмен, Ауылшаруашы­лығыминистрлігініңСуресурс­тарыкомитетініңмәліметтерінесәйкес, 2008 жылысуармалыжер­лердің 37%-ыпайдаланылмаған. Он­ыңбастысебептері, көпжыл­дар­данберісуаружүйелерініңтех­ни­калықтөменжабдықталуы, сутар­туменсубөлужүйелерініңес­кі­руіжәнеалаптардыңқайтасор­лануытопырақсапасыннашар­латып, аталғанжерлердітиімдіпайдалануғакеріәсерінтигізуде.

Елімізде, ТМДелдеріменбас­қадашетмемлекеттердіңзаң­на­маларынасәйкес, ауылшаруа­шы­лығыжерлерінтиімдіпайдалануқатыстымәселелернегізіненекібағыттажүргізіледі.

Біріншісі, мемлекеттарапынанжердітиімдіпайдалануғақатыстыжүргізілетініс-қимылдар. Олардымақсатынақарайүшбөліккебө­лугеболады. Олардыңалғашқысыжердітиімдіпайдалануғабайла­ныс­тызаңнамалардыжетілдіру. ҚолданыстағыЖеркодексінесәйкес (92-бап), екіжылпайда­лан­бағанжеручаскелері, жердібақылауинспекцияларытарпы­нанжазбашаескертуберілгенсоң, жеручаскесітағыдабіржылпайдаланылмағанжағдайда, соттәртібіндежеручаскесіоныңиесіненмәжбүрлепалынады. Алауылшаруашылықжерлеріолардыпайдаланудажерқұнарлылығыныңедәуіртөмендеуінесоғатынболса (93-бап), жеринспекциясының, талапарызберуденүшайбұрын, заңбұзылуынжоютуралыжазбашаескертуденкейінғанажәнеосымер­зімдежериесізаңдардыңбұ­зы­луынжоймағанжағдайдасоттәр­тібіменжеручаскесімәжбүрлепалынуымүмкін.

Жердіпайдаланбауынабайла­ныстыжеручаскесіналумеханизміөтекүрделіжәнесотпроцедурасынқоспағанныңөзінде, жердіпайда­ланбаумерзіміүшжылғадейінсо­зылады. Бұданбасқажерқұнар­лылығыныңтөмендеуінебайланыс­тыолардыалыпқоютетігіжерқұ­нарлылығыныңтөмендеуініңкөр­сеткіштерізаңнамаларменбел­гіленбеуінебайланыстыбүгінгікүніаталғанзаңбұзушылықбойыншашарақолданумүмкінемес. Осысе­бепті, агенттіктарапынанЖерко­дек­сінетиістіұсыныстарәзірленіп, қа­зіргікездеоларПарламентМәжілісініңқарауынаенгізілді. Бұлретте, жердіпайдаланбағаныүшінолардыалыпқоютетігінжетілдіружәнеауылшаруашылықжерлерініңұзақмерзімгеайналымнаншығыпқалуыныңалдыналумақсатында, кодекстебелгіленгенекіжылпай­даланбаумерзімі 5 жылкезең